Online gezondheidsinformatie verwijst naar alle medische of paramedische inhoud die toegankelijk is op het web, geproduceerd door instellingen, zorgprofessionals, media of particulieren. De betrouwbaarheid ervan hangt rechtstreeks af van de bron die het publiceert, het validatieproces dat het heeft ondergaan en de datum van de laatste update. Op de hoogte blijven van gezondheid via betrouwbare online bronnen vereist dat men deze parameters kan onderscheiden voordat men de inhoud leest.
Digital Services Act en gezondheidsinhoud: wat verandert het Europese kader
De artikelen die uitleggen hoe je een betrouwbare medische site kunt herkennen, laten een structurerende factor weg: het regelgevend kader dat nu op de platforms die deze inhoud verspreiden, rust. De Europese verordening Digital Services Act (DSA, EU 2022/2065), die volledig van toepassing is sinds 17 februari 2024 op alle online tussenpersonen die in de Europese Unie opereren, verandert de situatie.
De zeer grote platforms (aangeduid als VLOP of VLOSE door de Europese Commissie) zijn juridisch verplicht om de verspreiding van valse informatie, inclusief medische, te beperken. Concreet moet een sociaal netwerk of een zoekmachine die als VLOP is geclassificeerd, zijn systemische risico’s, waaronder gezondheidsdesinformatie, auditen en gedocumenteerde mitigatiemaatregelen implementeren.
Voor een lezer betekent dit dat de aanwezigheid van gezondheidsinhoud op een groot platform niet langer een garantie voor neutraliteit is. Deze platforms passen algoritmische filters toe waarvan de criteria niet altijd transparant zijn. Direct de institutionele sites of de portalen die door professionals zijn gevalideerd, raadplegen, blijft betrouwbaarder dan vertrouwen op de selectie die door een nieuwsfeed wordt gemaakt.
Onder de Franstalige portalen die geverifieerde inhoud aggregeren, biedt de gezondheidsinformatie op Virtual Papyrus toegang tot bronnen die zijn gecategoriseerd op thema zonder door het filter van een sociaal algoritme te gaan.
Referentiekader HDS v2: de soevereiniteit van gegevens als criterium voor betrouwbaarheid
De kwaliteit van een gezondheidswebsite beperkt zich niet tot de nauwkeurigheid van de inhoud. De manier waarop het de gegevens van zijn gebruikers opslaat en beschermt, is ook belangrijk. De nieuwe referentie HDS v2.0, gepubliceerd in het Staatsblad op 16 mei 2024, verplicht gezondheidsgegevenshosters om deze uitsluitend in de Europese Economische Ruimte op te slaan.
Dit referentiekader voegt transparantie-eisen toe over de extraterritoriale wetgeving waaraan een host mogelijk onderhevig is. Een gezondheidswebsite die wordt gehost door een aanbieder die onderworpen is aan buitenlandse surveillanceregels (zoals FISA in de Verenigde Staten) moet dit nu melden.
In de praktijk helpt dit criterium om de betrouwbaarheid van een online gezondheidsbron te evalueren, verder dan alleen de weergegeven inhoud. Een site die persoonlijke gegevens verzamelt (formulieren, gebruikersaccounts, browsegeschiedenis) zonder het HDS-referentiekader te respecteren, stelt zijn bezoekers bloot aan risico’s die de redactionele inhoud, hoe rigoureus ook, niet compenseert.
Controleer de hosting van een gezondheidswebsite
De wettelijke vermeldingen en het privacybeleid van een site moeten de naam van de host en de locatie van de gegevensopslag vermelden. Het ontbreken van deze vermeldingen is een waarschuwingssignaal, vooral als de site aanbiedt om een account aan te maken of persoonlijke medische informatie in te vullen.
Leestool om een online gezondheidsbron te evalueren
In plaats van een lijst van “goede” en “slechte” sites, maakt een raster van technische criteria het mogelijk om elke ontmoette inhoud te beoordelen. Vijf parameters zijn voldoende om de meeste twijfelachtige bronnen te filteren.
- De auteur is geïdentificeerd en zijn kwalificaties zijn verifieerbaar: een arts die is ingeschreven bij de Orde, een onderzoeker die is aangesloten bij een erkend laboratorium (INSERM, CHU), of een publieke instelling (HAS, Santé publique France). Een artikel zonder identificerende auteur of redactieraad verliest aan geloofwaardigheid.
- De primaire bronnen worden geciteerd: betrouwbare inhoud verwijst naar studies gepubliceerd in peer-reviewed tijdschriften, naar officiële aanbevelingen of naar onderbouwde epidemiologische gegevens. Het ontbreken van bibliografische referenties in een artikel dat cijfers of therapeutische aanbevelingen presenteert, is een indicator van niet-geverifieerde inhoud.
- De publicatiedatum of de datum van de laatste update is zichtbaar: medisch onderzoek evolueert, en een artikel over een behandeling van enkele jaren geleden kan verouderd zijn. Institutionele sites zoals die van INSERM of HAS tonen systematisch de datum van de laatste revisie aan.
- De toon blijft feitelijk en gebruikt geen emotionele middelen: inhoud die speelt op angst, urgentie of de belofte van een wondergenezing wijkt af van de medische consensus. Gezondheidsfake news benut deze middelen om de aandacht te trekken.
- De site maakt de toegang tot informatie niet afhankelijk van een aankoop: betrouwbare medische inhoud is geen verkooptunnel. Als het lezen van een artikel systematisch leidt tot de promotie van een voedingssupplement of een medisch apparaat, is de redactionele neutraliteit in het gedrang.
Gezondheidsnieuws en risico’s van desinformatie op sociale media
Sociale media blijven het belangrijkste kanaal waarlangs gezondheidsfake news circuleert. De Covid-crisis heeft het fenomeen van infodemie aan het licht gebracht, maar het probleem blijft bestaan, ver buiten de pandemische context, over onderwerpen zoals vaccinatie, voeding of alternatieve geneeskunde.
Het korte formaat van sociale publicaties (berichten, verhalen, video’s van enkele seconden) maakt het onmogelijk om de complexiteit van een medisch onderwerp weer te geven. Relevante gezondheidsinhoud vereist context, nuance en bronnen, drie elementen die het sociale formaat systematisch comprimeert.
Breng bronnen samen in plaats van te delen
Voordat je een gezondheidsinformatie die je op een sociaal netwerk hebt gezien als betrouwbaar beschouwt, verlaagt het verifiëren op ten minste twee institutionele sites (Ameli.fr, HAS, INSERM, Santé publique France) aanzienlijk het risico om een valse informatie te verspreiden. Deze reflex van bronverificatie is effectiever dan welk label of certificering dan ook die op een site wordt weergegeven.
De betrouwbaarheid van een medische informatie online hangt niet af van één enkele criterium, maar van een combinatie: identiteit van de auteur, geciteerde bronnen, datum van de laatste update, regelgevend kader van het platform, gegevensbescherming. Geen enkele shortcut vervangt deze verificatie, en de zorgprofessional blijft het laatste filter voor elke medische beslissing.
